10.7 C
Tehran
دوشنبه, ۲ اردیبهشت , ۱۳۹۸

به بهانه انقلاب 57 (3)، شاه و گفتمان ایرانگرایی

Bild könnte enthalten: eine oder mehrere Personen

امروز عرصه سیاسی ایران شاهد رقابت سه گفتمان قوم گرایی، اسلام گرایی و ایرانگرایی است. گفتمان قوم گرایی عموما خود را با اندیشه های ناسیونالیستی نژاد پرستانه و مارکسیستی مفصل بندی کرده است. گفتمان اسلام گرایی بدلیل این که به آزمون گذاشته شده و مردم در آن زیسته اند ، نیروی خود را از دست داده است و امروز ناچار است که بین گفتمان ایرانگرایی و قوم گرایی،« بیشتر قوم گرایی»، مانور کند. این گفتمان حرف تازه ای ندارد و بشدت ضعیف شده است.

هر گفتمان سر آمدان وشارحانی دارد که به این نوع پرسش ها پاسخ میدهند:
در گفتمان اسلام گرایی؛
اسلام چیست؟
مسلمان کیست؟
چگونه باید مسلمان بود؟
در گفتمان قوم گرایی به عنوان مثال؛
ترک کیست؟
تاریخ ترک کدام است؟
حقیقت تاریخی ترک ها چیست؟
در گفتمان ایرانگرایی؛
ایران چیست؟
ایرانی کیست؟
تاریخ ایران کدام است؟

به علاوه گفتمان ها می توانند برنامه دار یا بدون برنامه باشند. قدرت اصلی گفتمان ها در وحله اول به درستی یا نادرستی مدعای شارحان آن نیست بلکه بستگی به آن دارد که مردم چقدر حرف این سر آمدان و شارحان را باور میکنند و چقدر جذب آنها می شوند. به عنوان مثال پیش از انقلاب را در نظر بگیرید. روستایی مهاجری که تازه به تهران آمده است و هنوز جذب جامعه شهری نشده به جوانان شهری رشک می برد. او که از این وضعیت در عذاب است، پاسخش را در دال «مستضعفین» که با گفتمان اسلام گرایی مفصل بندی شده و پیوند خورده می یابد. او وارد کمیته، جهاد سازندگی و یا بسیج شده و بدین ترتیب جذب این گفتمان می شود. او حرف انقلابیون چپ را نمی فهمد برای او دال هایی مانند «زحمتکشان» و «خلق های ستم کشیده» بی معناست او بخوبی میداند که زحمت زیادی در زندگی نکشیده و از طرف دیگر چپها، واژه هایی که بکار می برند و برنامه ای که برای آینده پیشنهاد میکنند برایش کمی مهجور است. او نمی داند دیکتاتوری پرولتاریا، اضافه ارزش وسایر واژه ها چه ارتباطی با خودش پیدا می کند. او در این گفتمان همان جوانانی را می بیند که واژه های فرنگی بکار میبرند، مشروب میخورند، سیگار میکشند از ادبیات آمریکای لاتین حرف میزنند و غیره. بنا براین در گفتمان چپ پاسخی برای بهبود وضعیت خودش پیدا نمی کند.

سالها از انقلاب می گذرد دوباره جوانی فقیر در شهر را در نظر بگیرید. این دفعه او با وضعیت متفاوتی مواجه است. آقازاده های پورشه سوار که فرنگ می روند، فاطمه حسینی،نوه آیت الله خمینی، پسر قالیباف، داماد ها و #شغل_شب، آزاده نامداری، مقبره آیت الله خمینی و…، در هیچکدام از آنها پاسخی برای این جوان نیست. بسیج جایی است که می تواند از طریق آن وارد گفتمان اسلام گرایی شود اما این بسیج دچار تناقض عمیقی است. بسیج مستضعفان دیگر نمی تواند حق مستضعفان را پیگیری کند چون مستضعفان دیروز به مستکبران امروز مبدل گشته اند. بسیج به یک سازمان نظامی مبدل گشته است که دیگر نمیتوان در آنجا هر کاری کرد. ممکن است ماشینی که جلویش را میگیرند و جوان خوشتیپی که در آن است فرزند یکی از بزرگان نظام باشد. پس این جوان چگونه از پولدارها انتقام بگیرد؟

بدین ترتیب دال مستضعفین از گفتمان اسلام گرایی جدا می شود و این گفتمان بشدت تضعیف می شود ( در مورد سیاست خارجی و برنامه ها هم مثال های زیادی برای گفتمان اسلام گرایی هست که در حوصله نوشته فیسبوکی نمی گنجد) با تضعیف گفتمان دیگر کسی به حرف های شارحان باور ندارد.

این مقدمه ای بود برای آشنایی بیشتر خوانندگان با نظریه گفتمان، اما زمانی که محمد رضا شاه پهلوی از ایران می نوشت کسی نوشته هایش را دقیق نمی خواند. نگارنده برای یک کار تحقیقی با استفاده از روش نورمن فرکلا(1) بدنبال ردیابی «گفتمان ایرانگرایی» در متون سیاسی تاریخ معاصر ایران بودم. وقتی کتاب «پاسخ به تاریخ » را بررسی کردم، همزمان دچار احساس شگفتی و اندوه شدم. با بررسی بیش از 40 اثر برجسته تاریخی و اتوبیوگرافی ها، به ضرس قاطع می توانم بگویم هیچ کتابی نیست که در آن تا به این اندازه «دالِ ایران» در کانون قرار گرفته باشد( به عنوان مثال در کتاب خاطرات و تالمات محمد مصدق نام ایران در صد صفحه اول فقط 28 بار تکرار شده است آن هم به ضرورت نه این که ایران در کانون توجه باشد.) گویی محمد رضا شاه عاشق بود، او عاشق ایران بود. تنها در صد صفحه اول این کتاب دال های ایران، آینده ایران، تمدن ایرانی، عظمت ایران بیش از 500 بار تکرار شده است. شاهی که همیشه نگران این بود که چقدر باران باریده است، هر چند که سرنوشت این عاشق نیز همانند سرنوشت عاشقان دیگر در ادبیات ایران سوختن، بسان شمع بود.

روز 26 دی ماه با چشم هایی اندوهگین معشوقِ عاشق کش خود را ترک کرد، در حالی در همان روز ابراهیم یزدی در سازمان انرژی اتمی مشغول عمل به قول و قرار های خود با غربی ها برای تعطیل کردن فعالیت های اتمی ایران بود(2)، و بختیار مشغول به ابطال قرارداد های تسلیحاتی ایران با آمریکا(3). در گفتمان اسلام گرایی خواست عظمت ایران گناه نا بخشودنی بود، مردم سقوط تولید نفت ایران و واگذاری مفت و مجانی نقش ایران در اوپک به عربستان را جشن گرفتند، آنها در جشن مرگ آینده ایران با شادی شرکت کردند.

امروز گفتمان ایرانگرایی نسبت به گذشته تقویت شده است. دال ایران چنان قدرتمند شده که شارحان اصلی گفتمان اسلام گرایی نیز نمی توانند بدون استفاده از آن عملکرد های خود را در سیاست داخلی و خارجی توجیه کنند. اسلامگرایان نیز در اتاق های فکرشان تلاش می کنند تا با تقویت گفتمان قوم گرایی و اهدای پست و مقام به شارحان گفتمان قوم کرایی و تخصیص منابع مالی به آنها با گفتمان ایرانگرایی مقابله کنند. اما این گفتمان هر روز نیرومند تر از گذشته ظاهر می شود. جوانان پاسخ کمبود های خود را در توسعه می بینند، دیگر ایرانیان تنها در مکان های آسمانی جمع نمی شوند بلکه پاسارگاد این مکان زمینی نیز جوانان ایرانی را جذب میکند. زمانی محمد رضا شاه تنها به پاسارگاد می رفت امروز جوانان زیادی با تحمل خطر و هزینه در پاسارگاد جمع می شوند. اگر دیروز معنای حرف های محمد رضا شاه را نمی فهمیدند امروز این حرف ها از جمله با معنا ترین حرفهایی است که بین جوانان جریان دارد، ققنوس ایران از خاکستر دوباره زنده خواهد شد. ….

پانویس:

1.روش «تحليل گفتمان انتقادي» ((critical discourse analysis(CDA) برای مشخص کردن ایدئولوژی سیاستمداران به شکل گسترده استفاده می شود. نورمن فرکلا یکی از مبدعین روش است. این روش در جهان غرب و توسط دستگاه های اطلاعاتی بسیار مورد استفاده قرار میگیرد. در واقع به زبان ساده، با این روش می توان فهمید که یک سیاستمدار به چه چیزی فکر میکند.

2. رجوع کنید به روزنامه اطلاعات 26 دی ماه، سخنرانی دکتر ابراهیم یزدی در سازمان انرژی اتمی ایران و تعطیلی پروژه بوشهر که بعد ها برای راه اندازی آن بیش از یکصد میلیارد دلار هزینه شد. این در حالی است 80 درصد پروژه تا آن تاریخ تمام شده بود.

3. ایران برای نیازهای دفاعی تعداد زیادی جنگنده اف 16، موشک های ضد تانک، هوا به هوا و ضد کشتی و همچنین هلیکوپتر خریداری کرده بود که دولت بختیار این قرارداد را لغو کرد و زیان هنگفتی به ایران وارد کرد.

فرهاد قناعتگر

به بهانه انقلاب 57 (3)شاه و گفتمان ایرانگراییامروز عرصه سیاسی ایران شاهد رقابت سه گفتمان قوم گرایی، اسلام گرایی و…

Gepostet von Farhad Ghanaatgar am Dienstag, 15. Januar 2019


 

قسمت اول:

به کجا می رویم؟ (به بهانه انقلاب 57)

قسمت دوم:

به بهانه انقلاب 57(2): دهاتیسم و روشنفکری

مطالب بیشتری که ممکن است مورد علاقه شما باشند

تظاهرات بیش از هزار کشاورز در اصفهان، آتش زیر خاکستر؛ شلیک هوایی توسط پلیس ضدشورش

cafeliberal

روحانی: رهبری فرماندهی جنگ اقتصادی را نپذیرفت

cafeliberal

تقدیر وزیر خارجه آمریکا از مسیح علی‌نژاد

Jahan

طرح صلح پرزیدنت ترامپ برای پیشبرد آشتی بین اسرائیل و فلسطینی ها در آینده نزدیک انتشار خواهد یافت

cafeliberal

وقتی نویسنده تجزیه طلبِ ایرانی نما، مبارزه علیه حکومت اسلامی را به تجزیه کشور گره می زند!؛ ف. م. سخن

Jahan

تحلیل نشنال اینترست از اقدامات ماه های اخیر احمدی‌نژاد

Jahan