تئوری اقتصادی یک انقلاب

Bildergebnis für ‫عکس های انقلاب 57‬‎

کسانی گفته اند انقلاب ایران تئوری اقتصادی مشخصی نداشت، در میان انقلابیون تنها عزت الله سحابی فقید را سراغ داریم که زمانی می گفت پیش از پیروزی انقلاب هم دغدغه های اقتصادی داشته و مطالعاتی را انجام داده است، با این حال اجازه دهید حدس بزنیم اگر انقلابیون 57 قرار بود یک تئوری اقتصادی را انتخاب کنند، آن تئوری چه می توانست باشد.

پیش از آن بد نیست این توضیح را بدهیم که مفهوم اساسی (یا به زبان دیگر دال مرکزی) در گفتمان غالب انقلاب ایران “استقلال” بود؛ مروری به جراید آن روزها، شعارها و سخنرانی های اهالی انقلاب و حتی شعار معروف آن روزها که “استقلال” را پیش از آزادی می نشاند خواننده را به این نتیجه می رساند صحبت بر سر چیزی به نام “استقلال” و نفی وابستگی است. مبارزه با امپریالیسم، غرب زدگی و بازگشت به خویشتن و مفاهیمی که آن روزها زیاد تکرار می شد را باید در نسبت با همین “استقلال” فهمید (یکی از بامزه ترین اصطلاح های از قضا اقتصادی که آن روزها رواج داشت، مضمونی بود به نام بورژوازی کمپرادور که از متون مارکسیستی استخراج شده بود؛ ناسزایی بود در مایه های سرمایه دار وطن فروش پادوی اجنبی که خون ملت را توی شیشه و کشور را به اربابانش وابسته می کند).

حال فرض کنید کسی بگوید “روابط اقتصادی بین المللی در چارچوب نظام مرکز-پیرامون شکل گرفته است که در آن کشورهای مرکز (جوامع صنعتی پیشرفته) کالاهای ساخته شده صنعتی را تولید و صادر می کنند، در حالی که کشورهای پیرامون (جهان سوم عقب مانده) تولیدکننده و صادره کننده مواد خام اولیه اند … در این تقسیم کار بین المللی ناعادلانه، رابطه مبادله دائم به زیان اقتصادهای پیرامونی تغییر می کند که معنای آن مکیدن درآمد یا مازاد تولید شده در پیرامون از سوی مرکز است. انتقال مازاد تولیدی به کشورهای مرکز موجب می شود که کشورهای پیرامونی از امکان انباشت سرمایه و در نتیجه توسعه اقتصادی و صنعتی محروم شوند.

Bildergebnis für ‫عکس های انقلاب 57‬‎

… مشارکت بیشتر جهان سوم در تجارت بین المللی نه تنها به انتقال تکنولوژی پیشرفته و رشد اقتصادی نمی انجامد، بلکه موجب عمیق تر شدن وابستگی اقتصادی و عقب ماندگی می شود. تکنولوژی پیشرفته فقط در بخش های تولید مواد خام و کالاهای کشاورزی معطوف به صادرات به کار گرفته می شود و این خود به بیکاری بیشتر در این بخش ها می انجامد، بی آنکه پیوندی بین تکنولوژی پیشرفته و کل نظام اقتصادی به نحو پایداری ایجاد شود”

این خلاصه ای از نظریه وابستگی اقتصاددان شهیر آرژانتینی رائول پربیش است؛ او را باید پدر و پیشکسوت نظریه های توسعه یافتگی منتقد بازار از جمله نظریه نظام های جهانی دانست، حرف بزرگوار این بود که نباید فریب روش های توسعه مبتنی بر صادرات را خورد، تجارت آزاد شوخی بزرگی است و بیشتر بازی قدرت های بزرگ برای استثمار ملت های تحت ستم به حساب می آید. توسعه ملت های عقب مانده در گرو دخالت دولت در جهت صنعتی کردن اقتصاد ملی از طریق جایگزینی واردات و خودکفایی است، دولت باید جلوی واردات کالا را بگیرد و با یارانه دادن و اشکال دیگر حمایت، بنگاه های داخلی را به تولید کالاهایی کند که پیشتر وارد می شدند.

بعید می دانم اگر بخواهیم یک تئوری اقتصادی برای آن دوران پیشنهاد کنیم که البته قابلیت توضیح رفتار رژیم انقلابی را در دستکم در دهه نخست آن داشته باشد، گزینه ای بهتر از نظریه وابستگی پربیش پیدا کنیم، حتی امروز و به ویژه بعد از برجام می شد دید که مضمون کلی بحث های او همچنان در برخی محافل به کرات تکرار می شد، کسانی می گویند این نظریه مرده است، اما مرده ها را نمی توان به این راحتی زیر خاک کرد، همیشه با لباس و هیئت جدیدی برمی گردند، والله اعلم.

پ.ن: در نوشتن این متن از کتاب آزادی سازی و عملکرد اقتصادی نوشته استاد فرزانه دکتر موسی غنی نژاد بهره گرفتم.

کانال راهبرد
@RahbordChannel

مطالب بیشتری که ممکن است مورد علاقه شما باشند

اوپک به دنبال بررسی تاثیر تحریم‌های ایالات‌‌متحده بر جمهوری‌اسلامی است

cafeliberal

ادامه صعود آزاد دلار؛ قیمت سکه به قله سه ماه گذشته رسید

Jahan

قیمت اجناس روزانه افزایش پیدا می‌کند

Jahan

تأثیر تروریستی خواندن سپاه بر روابط تجاری ایران و اروپا

cafeliberal

راکد شدن بازارهای ایران در سایه نوسانات شدید بهای دلار و طلا

cafeliberal

جواد طباطبایی: در سوگ سرو آزاد تبریزی

Jahan