جمهوری اسلامی و تلاش برای حفظ امتیازات توافق هسته‌ای

مصطفی فحص (شرق الاوسط) از زمان تصمیم دولت کاخ سفید برای خروج از توافق هسته‌ای، حکومت ایران همواره بر پایبندی خود به این توافق اصرار داشته و مرتب آن را تکرار کرده است اگرچه به موازات این اصرار از بخشی از تعهدات هسته‌ای‌ خود در رابطه با میزان غنی‌سازی شانه خالی کرده است.

«شد ملت ما بدنام، گور پدر برجام» شعاری که روی بنر مخالفان توافق اتمی نوشته شده!

تهران طی این مدت از طرفین این توافق خواسته تا به ایالات متحده آمریکا فشار بیاورند که به آن پایبند بماند و این خواسته خود را به عنوان پیش‌شرط مذاکرات جدید با آمریکا اعلام کرده است.

مقامات ایران همچنین با امضای یک توافق جدید که باعث از دست دادن امتیازات این کشور که از دولت باراک اوباما رئیس جمهوری سابق  آمریکا به دست آورده‌، به شدت مخالف‌اند به همین دلیل هرگونه بحث در مورد توافق هسته‌ای جدید را رد می‌کنند.

پکا هاویستو وزیر خارجه فنلاند و محمدجواد ظریف؛ ۱۹ اوت ۲۰۱۹

محمد جواد ظریف وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران روز دوشنبه هفته جاری در دیداری که با پکا هاویستو همتای فنلاندی خود داشت، گفت که کشورش علاقه‌ای به مذاکره با واشنگتن ندارد. ظریف همچنین تاکید کرد، هرگونه وساطت باید بر بازگرداندن ایالات متحده آمریکا به توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ متمرکز باشد.

در هلسینکی، ظریف تلاش کرد دفاع از توافق هسته‌ای را دودوزه مطرح کند. او همزمان هم پیش‌شرط بازگرداندن ایالات متحده آمریکا به توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ را از واسطه‌های اروپایی می‌خواهد و هم از سوی مسئولان رژیم متبوع‌اش با زبان اخاذی غرب را به افزایش میزان غنی‎سازی اورانیوم تهدید می‌کند.

در یک جلسه‌ی اخیر مجلس شورای اسلامی که با حضور علی‌اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و عباس عراقچی معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی برگزار شد، حاضران مسئله افزایش غنی‌سازی اورانیوم به میزان ۵۰٪ را به عنوان سومین مرحله از کاهش تعهدات بین‌المللی ایران نسبت توافق هسته‌ای در برابر کشورهای اروپایی مطرح کردند.

وضعیت «نه جنگ و نه مذاکره» که تهران آن را به عنوان یک خط مشى در رویارویی با بحران کنونی اتخاذ کرده است احتمالاً تا تاریخ اعلام نتایج انتخابات ایالات متحده ادامه خواهد داشت. تهران برای حفظ امتیازات به دست آمده از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ در چندین جبهه فعالیت می‌کند تا بتواند توافقی را که چند کشور امضاکننده هنوز به محتوای آن پایبند هستند نجات دهد.

تهران ایده‌ی مذاکره درباره یک توافق هسته‌ای جدید را به دلایل مختلف رد می‌کند. مهمترین این دلایل حفظ امتیازات هسته‌ای سال ۲۰۱۵ است که از جمله ده سال پس از امضای آن یعنی در سال ۲۰۲۵ خودبه‌خود محدودیت‌های وضع شده علیه  برنامه اتمی تهران برداشته می‌شود و به ایران اجازه می‌دهد تا تعدادی از سانتریفیوژهای خود را تحت پوشش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فعال کند. مسئله‌ای که از نظر بسیاری از کارشناسان اتمی به افزایش ذخایر اورانیوم غنی شده در ایران منجر خواهد شد. البته رژیم ایران همواره ادعا کرده که هدف تهران از برنامه هسته‌ای استفاده از این انرژی برای کاربرد غیرنظامی است. توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ نیز این حق را به ایران می‌دهد که از انرژی اتمی غیرنظامی استفاده کند به شرطی که تاسیسات هسته‌ای ایران کاملا زیر نظر سازمان انرژی هسته‌ای و تحت کنترل دقیق بازرسان باشد. همچنین ایران در توافق هسته‌ای تعهد داده که هر جا برای بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مشکوک به نظر بیاید تهران در عرض ۲۴ ساعت باید به بازرسان اجازه دهد تا این اماکن مشکوک یا مخفی را بازرسی کنند.

از سوی دیگر، تهران اهمیت زیادی برای رفع ممنوعیتش از خرید و فروش سلاح‌های سنگین متعارف قائل است، حال آنکه قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت ایران را از هرگونه خرید یا فروش اسلحه ممنوع کرده است. اگر توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ به نتیجه نهایی می‌رسید ایران این امکان را می‌داشت که به بازارهای جهانی خرید و فروش تسلیحات راه پیدا کند و قراردادهایی کمّی و کیفی برای انواع اسلحه با کشورهایی مانند روسیه و چین منعقد کند.

مرکز تحقیقات و مطالعات پیشرفته «المستقبل» که مقرّ آن در ابوظبی است، در گزارش شماره ۱۸ اوت سال جاری در تحقیقی با عنوان «دستاوردهای معوق: آیا ایران به زودی سلاح‌های سنگین به دست خواهد آورد؟» نوشته: «واضح است که برخلاف تهدیدهای مکرر ایران به احتمال خروج تهران از توافق هسته‌ای، اما تا کنون تمام فشارهای آمریکا به دلایل متعددی باعث خروج تهران از توافق هسته‌ای نشده که از مهمترین دلایل آن، «امتیازات به تعویق افتاده‌ای است که جمهوری اسلامی در توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ به دست آورده و هنوز منتظر کسب آنهاست. رژیم ایران تلاش زیادی کرد تا مدت زمان ممنوعیت‌اش را با هر ترفندی، حتی اگر با کوتاه آمدن هم باشد، به پایان برساند و با رفع ممنوعیت خرید و فروش سلاح‌های  متعارف و سنگین، به ویژه سیستم‌های دفاع هوایی، تانک‌های زرهی، سیستم جدید توپخانه با کالیبر بزرگ، هلی‌کوپترهای جنگنده‌ی پیشرفته، ناوهای جنگی، سامانه‌های موشکی و مواد منفجره مخصوصاً قطعات یدکی جنگی بتواند آنها را تهیه کند.»

اما با توجه به خلاء موجود میان سقف خواسته‌های ۱۲گانه آمریکا و حقیقت ساختاری رژیم تهران و ذهنیت ایدئولوژیک این رژیم بعید به نظر می‌رسد که طرفین به توافق برسند. اما در عین حال هم رژیم جمهوری اسلامی و هم ایالات متحده در حال حاضر تلاش می‌کنند که از ارتکاب هر اشتباه استراتژیک و محاسبه نشده که به تغییر کامل معادله «نه جنگ و نه مذاکره» منجر شود، اجتناب بورزند.

احتمالا واشنگتن و تهران هر دو تا اوایل سال ۲۰۲۱ یعنی زمان مشخص شدن سرنوشت انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و اینکه چه کسی،  ترامپ یا شخص دیگری وارد کاخ سفید خواهد شد، به وضعیت کنونی ادامه خواهند داد. البته در این مدت ایالات متحده آمریکا با هر کشوری که بخواهد با جمهوری اسلامی ایران رابطه‌ای برقرار کند یا داد وستدی داشته باشد، حتی اگر در چارچوب قطعنامه‌های سازمان ملل هم که باشد، به شدت برخورد خواهد کرد.

*منبع: شرق الاوسط
*نویسنده: مصطفی فحص
*ترجمه و تنظیم از کیهان لندن

لینک مطلب

مطالب بیشتری که ممکن است مورد علاقه شما باشند

آمریکا بدون بیمه درمانی به مهاجران ویزا نمی‌دهد

cafeliberal

سرنگونی پهپاد آمریکایی در آیینه رسانه‌های اروپا

cafeliberal

اسامی زندانیان عقیدتی و دوتابعیتی محبوس در بند ۸ زندان اوین

cafeliberal

مسیح علی‌نژاد: در دیدار با پمپئو، صدای سرکوب شده بخشی از جامعه مدنی ایران بودم

cafeliberal

وزارت امور خارجۀ فرانسه از شهروندان این کشور خواست از سفر به ایران پرهیز کنند

cafeliberal

محکومیت یک آمریکایی ایرانی‌تبار به اتهام نقض تحریم‌ها

cafeliberal